Ruimte en Feng Shui

Historie

Feng Shui betekent letterlijk ‘wind en water’. De oorsprong van Feng Shui ligt in Azië, waarbij China als land van oorsprong wordt beschouwd. De eerste aantekeningen en verwijzingen naar dit begrip zijn enkele duizenden jaren oud; de vroegste vermelding van Feng Shui voert zo’n 4.000 tot 5.000 jaar terug. Grondlegger van deze leer is Fu Xi of Fu Hsi, een van de ‘Drie Verhevenen’ die in een periode voorafgaand aan de Xia Dynastie de bevolking stapsgewijs elementen van de Chinese beschaving hebben bijgebracht. Fu Xi was onder andere de uitvinder van de acht trigrammen die als basis dienen voor de 64 hexagrammen waarop de I Ching is gebaseerd. Hij regeerde van 2952 tot 2836 voor Christus en bereikte de meer dan respectabele leeftijd van 197 jaar. Men moet hierbij overigens niet uit het oog verliezen dat het gaat om de beschrijving van een mythologische figuur die als half-god werd beschouwd.

Het toepassen van Feng Shui behoorde in China als vanzelfsprekend tot de dagelijkse praktijk maar was echter slechts voorbehouden aan ingewijden in deze filosofische leer. De heersers van de opeenvolgende dynastieën, die liever niets aan het toeval over wilden laten vooral niet daar waar het de onaantastbaarheid van hun macht betrof, lieten zelfs uitgebreide begraafplaatsen aanleggen volgens de leer van de Feng Shui om het lot van hun keizerlijke nakomelingen positief te beïnvloeden. Men geloofde namelijk dat dit afhankelijk was van het gunstig stemmen van de voorouders in het hiernamaals. Alle grote bouwwerken van China, zoals de Verboden Stad en de Chinese Muur, werden volgens exact vastgestelde Feng Shui criteria opgetrokken. Zelfs de locatie werd door middel van de Feng Shui bepaald waardoor een duidelijke positie ten opzichte van gunstige windrichting, bezonning, beschutting en dergelijke, in het beschikbare landschap ingenomen kon worden. Zo is in de loop van duizenden jaren een onschatbare bron aan kennis en ervaring ontstaan die tot op de dag van vandaag bewaard en toegepast is gebleven.

De Grote Culturele Revolutie bracht een grote verstoring teweeg. In die periode was de toepassing van Feng Shui ten strengste verboden omdat een dergelijk ‘achterhaald en op bijgeloof gebaseerd systeem’ ogenschijnlijk niet in een modern communistisch staatsbestel zou passen. Het is in dit verband echter opmerkelijk dat zelfs Mao Ze Dong, hoewel hij Feng Shui verboden had, zelf een expert van deze verheven kunst was die hij heimelijk maar met veel geestdrift toepaste. Veel Chinezen hebben door het verbod de toegang tot deze oude kennis verloren. Door de naar het buitenland gevluchte Feng Shui meesters kon de traditie echter overleven. In Japan wordt de Feng Shui (daar wordt het Kaso genoemd) enthousiast toegepast. En via Amerika, door leermeester als Yes Lin, Lilian Too, Stephen Devine en Denise Linn  heeft het inmiddels zijn weg naar Europa gevonden.

Om het begrip Feng Shui nu verder te ontcijferen, is het noodzakelijk er naar te kijken vanuit deze historische en Oosterse context. Het Oosterse denken gaat uit van een ons omringde, onzichtbare kracht of levensenergie die alom aanwezig is, ook in de mens zelf. Aangezien Feng Shui beschrijft hoe deze, voor de mens noodzakelijke, levensenergie of Ch’i door uiterlijke invloeden van de leefomgeving wordt gevormd en beïnvloed, koos men als symbool twee van de belangrijkste verschijningsvormen van de natuur: wind en water. Zowel wind als water vertegenwoordigen zeer machtige natuurverschijnselen, tomeloze energieën, die vaak moeilijk te beteugelen zijn. Derhalve moest men ermee op goede voet komen te staan. De wijze waarop deze twee verschijnselen zich in onze (woon) omgeving voordoen en verhouden is sterk van invloed op onze stemming en gezondheid.

De wind wordt in dit verband beschouwd als de zacht waaiende hemelbode. Hij blaast de zegenrijke wolken naar ons toe en voert daarbij het vruchtbaarheid schenkende water mee.

Een andere verklaring voor de keuze voor ‘wind en water’ is gebaseerd op de gedragingen van de Ch’i:  “Ch’i rides the wind and scatters, but is retained when encountering water” zoals omschreven in ‘The Book of Burial’.

Met Feng Shui werd echter vooral  uitgedrukt dat alles wat ons in de zichtbare en onzichtbare wereld omgeeft, net als wijzelf, uit energie bestaat en ons beïnvloedt.

Yin en Yang

De praktische wijsheid van Feng Shui is gebaseerd op kennis van de wisselwerking tussen Yin -alles wat vrouwelijk, donker, massief, onbeweeglijk, naar beneden en naar binnen gericht is- en Yang -alles wat mannelijk, licht, actief, vurig, naar boven en naar buiten gericht is-. De eerder genoemde Ch’i energie wordt geacht vrijelijk te kunnen stromen om afdoende haar werk te kunnen doen en de kwaliteit van deze Ch’i wordt bepaald door de wisselwerking of beter gezegd, het samenspel tussen Yin en Yang.

Wanneer deze energie stagneert of vast komt te zitten (te veel Yin), dient ze te worden gestimuleerd. Als zij te actief is (teveel Yang) dient ze te worden afgeremd of verspreid. De universele gedachte hierachter is dat Yin en Yang in balans dienen te zijn om optimaal functioneren te bewerkstelligen. Dit kan betrekking hebben op een menselijk lichaam, een organisatie of een gebouw. Deze filosofie wordt niet alleen toegepast binnen de Feng Shui, maar ook de Chinese geneeskunde, Chinese voedingsleer, technieken als acupunctuur, Shiatsu en Tai Ch’i zijn hierop gebaseerd. Feng Shui is de toepassing van deze principes op de ruimtelijke omgeving.

Yin en Yang zijn echter begrippen die zich lastig laten interpreteren, ze zorgen -letterlijk- voor een zwart-wit tegenstelling maar zijn daarnaast onlosmakelijk met elkaar verbonden. Yin en Yang worden vertaald in vijf elementen te weten hout, vuur, aarde, metaal en water. Het element metaal kan hierbij gezien worden als het equivalent van het westerse element ‘lucht’. Hout is te vergelijken met het, vooral binnen antroposofische stromingen gebruikte, element ‘ether’. Elk van deze vijf elementen brengt een karakteristiek aspect van Yin en Yang tot uitdrukking.

De filosofie van Feng Shui gaat ervan uit dat de Ch’i energie in een ruimte in bepaalde patronen circuleert en door acht gebieden stroomt die corresponderen met acht levensaspecten: kennis, carrière, relaties, creativiteit, familie, roem en succes, welvaart en hulp van anderen. Deze aspecten zijn gegroepeerd in een eenvoudig schema dat Ba Gua genoemd wordt. In het midden van deze Ba Gua bevindt zich nog een negende aspect; het centrum. Dit aspect vertegenwoordigt het samenkomen van alle levensaspecten tot een geheel; de ultieme balans tussen Yin en Yang.

De negen levensaspecten ‘reageren’ op de inrichting van de ruimte. Zoals de kwaliteit van het bloed de stroom van natuurlijke energie in het lichaam beïnvloedt, zo wordt de energiestroom in het huis beïnvloed door de vormgeving van een gebouw, de ligging, de grootte van een ruimte, door ramen, spiegels, meubels, materialen, kleuren en zelfs door bedrading en afvoersystemen.

De Ch’i energie harmoniseren

De manier waarop een ruimte is vormgegeven, de materialen die zijn gebruikt om de ruimte te vullen en aan te kleden, plaats en grootte van de ramen, de toegepaste kleuren, etcetera bepalen in hoge mate het karakter van een ruimte en de kwaliteit van de Ch’i energie. Dit karakter van een ruimte en de kwaliteit van de Ch’i energie beïnvloeden op hun beurt de gevoelens en het handelen van de mens die in de betreffende ruimte woont of werkt. Deze invloed van de omgeving op de mens wordt door middel van Feng Shui uitgelegd in termen van spiritualiteit. Feng Shui is een instrument dat inzichtelijk kan maken hoe het algemene welzijn positief beïnvloed kan worden door het harmoniseren van de woning of werkplek. De wijze waarop meubilair in een ruimte is geplaatst heeft direct zijn weerslag op iemands welbevinden. Wanneer het ruimtes betreft die dagelijks worden gebruikt zal de invloed uiteraard groter zijn dan wanneer een dergelijke ruimte slechts sporadisch bezocht of gebruikt wordt. Een voorbeeld hiervan is wanneer de vorm van een ruimte of de inrichting ervan een energetisch conflict veroorzaakt, een meubelstuk bijvoorbeeld dat in de weg staat en waar men altijd omheen moet lopen, zal onbewust gevoelens van frustratie oproepen. Men is zich dit meestal niet bewust; een gewenningsproces treedt in werking waardoor een situatie geaccepteerd wordt, ook wanneer deze niet klopt. Ondertussen echter wordt het welbevinden aangetast, minimaal wellicht, maar wanneer veel van dergelijke conflicterende factoren zich stapelen, dan zal dit zeer merkbaar worden.

Een andere reden waarom een dergelijke situatie geaccepteerd wordt is gelegen in het feit dat men veelal onwetend is met betrekking tot de mogelijkheden die er zijn om een energetisch conflict of ruimtelijk probleem op te lossen. In het geval van een meubelstuk dat in de weg staat en een vrije doorgang blokkeert is de oplossing simpel; men verplaatst het betreffende meubelstuk, schuift het een stukje op of vervangt het door een element dat minder plaats in beslag neemt. Wanneer het echter een constructief of een tot de vormgeving van een ruimte te herleiden probleem betreft, liggen de oplossingen minder voor de hand. Feng Shui onderzoekt dan welke elementen bij dit probleem betrokken zijn. Aan de hand van een analyse die op basis van die onderzoek gemaakt kan worden, wordt duidelijk hoe een dergelijk probleem opgelost kan worden.

Bijvoorbeeld ook bouwkundige elementen hebben zo hun invloed. Zware balken boven je hoofd zijn deprimerend en dreigend, ze kunnen hoofdpijn, nekpijn en zelfs depressie veroorzaken. Een balk die in de slaapkamer boven je hoofd hangt, kan de energiestroom naar de voeten blokkeren en zo de vooruitgang en de vorderingen in iemands leven belemmeren. Voeten en enkels symboliseren namelijk de voortgang in iemands leven.

Een dergelijk probleem kan al opgelost worden door deze balk(en) niet te benadrukken door middel van een afwijkende kleur, maar ze als element op te laten gaan in hun omgeving door een camouflage techniek toe te passen; in dezelfde kleur geschilderd als hun directe omgeving, vallen deze balken weg en trekken minder aandacht.

Privacy

Een belangrijk aspect dat telkens terugkeert en een belangrijke graadmeter vormt voor het welbevinden van mensen is privacy. In onze huidige tijd wordt er steeds transparanter gebouwd. Gebouwen met grote glasvlakken zijn eerder regel dan uitzondering geworden en deze architectonische trend heeft zich tevens voortgezet in de woningbouw. Nu is een woning er specifiek voor bedoeld om ons bescherming te bieden tegen wind en water (neerslag), extreme temperaturen en tegen mogelijk binnendringende mensen of dieren. Dit is op fysiek niveau meestal keurig geregeld en vastgelegd in allerlei voorschriften waaraan een woning dient te voldoen. Op een subtieler, energetisch niveau wordt echter de bescherming van de bewoner niet geregeld. Een slaapkamer waarvan de wanden aan drie zijden uit ramen bestaan die van vloer tot plafond reiken, kunnen eenzelfde gevoel bij de gebruiker oproepen als slapen in een etalage van een slaapgigant. Niet voor niets is een toilet een kleine, intieme ruimte. Onbehagen, een gebrek aan geborgenheid, een gevoel van kwetsbaarheid en zich niet veilig weten zullen het gedrag van de persoon in kwestie veranderen. De wijze waarop deze verandering zich in het leven van deze persoon zal tonen is echter afhankelijk van de persoonlijke karakterstructuur, gewoonten, aanleg en dergelijke.

Nu zal een dergelijk expliciet architectonisch ontwerp een ieder tot de verbeelding spreken en kan men zich daar van alles bij voorstellen. Lastiger wordt het wanneer het algemeen welbevinden van iemand ondermijnt wordt door subtielere factoren die in diens leven binnendringen. De geluiden van het luid lachende bezoek op het terras van de buren dat langzaam maar niets ontziend de slaapkamer binnensluipt en waardoor men beroofd wordt van de nodige rust en stilte. Dergelijke invloeden nemen de eigen ruimte in, soms nemen ze deze zelfs over. Het gevolg is niet altijd direct te overzien, is immers ook afhankelijk van de duur van deze verstorende invloed en de gevoeligheid van degene die aan deze invloed wordt blootgesteld, maar gevolgen heeft het zeker. Niet uitgerust op het werk verschijnen de volgende dag, waardoor (ernstige) fouten gemaakt worden die wellicht iemand anders weer schade kunnen berokkenen bijvoorbeeld.

Dit alles is niets meer en minder dan een verstoring van de balans in het samenspel tussen Yin en Yang.

Prestatie verbeteren

Na eeuwen van succesvolle toepassing van Feng Shui door middel waarvan zichtbare en gewenste resultaten zijn behaald, kan gesteld worden dat hierdoor alleen al Feng Shui zijn bestaansrecht inmiddels bewezen heeft. Een systeem dat niet werkt had het niet zo lang overleefd.

Wanneer nu hierdoor kan worden aangenomen dat er een wisselwerking bestaat tussen de ruimtelijke omgeving en de mens en dat middels de invloed van deze ruimtelijke omgeving en met name de kwaliteit daarvan, het welbevinden van deze mens in belangrijke mate wordt beïnvloed, is het dan niet gerechtvaardigd je af te vragen of een aantal problemen die zich in onze huidige maatschappij manifesteren niet terug te voeren zijn op verstoring van de harmonie tussen Yin en Yang in deze omgeving? Heeft de vormgeving van een woonwijk invloed op het gedrag van de jongeren die er wonen? Kan door middel van de vormgeving van een woning of bedrijfspand de prestatie en het welbevinden van iemand worden verbeterd? Is het mogelijk de leerprestaties van kinderen te verbeteren en de scherpe kantjes van hun door bijvoorbeeld ADHD verstoorde gedrag te verzachten? En wanneer deze vragen positief beantwoord kunnen worden, is het dan niet zaak om zo spoedig mogelijk ons bewust te worden van de mogelijkheden die Feng Shui biedt om significante problemen als voorgenoemde niet alleen te signaleren, maar deze tevens op adequate wijze en vaak verrassend simpele wijze op te lossen? Wordt het niet tijd dat we verantwoording nemen voor de energetische kwaliteit van de ruimtelijke omgeving die we hebben gecreëerd?

Betere mens

De mogelijkheid om door middel van het in een zeer vroeg stadium van ontwerp- en bouwprocessen toepassen van de kennis van Feng Shui is slechts afhankelijk van het maken van een bewuste keuze daarvoor. De kosten van het inzetten van deze kennis zijn nagenoeg te verwaarlozen, zeker wanneer deze in een percentage van een totaal bouwbudget worden weggezet. De impact daarentegen is buitengewoon indrukwekkend. Ook voor het oplossen van bestaande problematiek is gebleken dat Feng Shui in te zetten is als snel, praktisch, goedkoop en zeer doeltreffend middel.

Wellicht is het heel opportunistisch om te stellen dat middels Feng Shui niet alleen de leefomgeving verbeterd kan worden, maar dit ook leidt tot een ‘betere mens’. Echter wanneer is aangetoond dat voor het oplossen van ruimtelijke problemen de tot nu toe toegepaste methoden niet blijken te werken, of zeer kostbaar of te ingrijpend blijken te zijn, wordt het tijd om de blik te verruimen en gebruik te maken van mogelijkheden die in eerste instantie als niet voor de hand liggend of wellicht als niet concreet genoeg zijn afgedaan zoals Feng Shui. Het wordt tijd de angst voor het onbekende achter ons te laten en met behulp van Feng Shui te zoeken naar nieuwe mogelijkheden en oplossingen.

Reactie (2)